Nivîskar

Li Amedê Dema ku Betlaneya Navîn Dest Pê Dike Pirsgirêkên Kronîk ê Perwerdehiyê

Yayınlanma Tarihi : 15 Kanûna Paşîn 2026, 12:03

Arslan OZDEMÎR

"Li Amed, perwerde ne tenê li ser hînkirinê ye; ew di hemandemê de li dijî newekhevî, xizanî û îhmalkirinê şer dike."

Her ku sala akademîk digihîje betlaneya xwe ya betlaneya navîn, dibistan dikevinheyamek bêhnvedanê ku ji bo xwendekaran ne tenê demek bêhnvedanê ye, lê di heman demêde derfetek girîng e ji bo nirxandina rewşa perwerdehiyê ya heyî. Mîna gelek herêmênTirkiyeyê, pergala perwerdehiyê ya li Amedê bi pirsgirêkên avahîsaziyê û domdar re rû bi rûye. Lêbelê, pirsgirêkên li Dîyarbekirê ji ber şert û mercên civakî-aborî, çandî û dîrokî kûrtir û piralîtir in.

Li Amedê, kêmasiya avahiyên dibistanan bi taybetî li deverên derdora navçeyênnavendî û li deverên gundewarî berbiçav e. Polên qerebalix, perwerdehiya du-şeftî û nebûnaamûran rasterast kalîteya perwerdehiyê kêm dike. Hebûna 40-45 xwendekaran di yek polê de hema hema ne gengaz dike ku mamoste dersên li gorî cûdahiyên takekesî bidin.

Hejmareke girîng ji mamosteyên ku li bajêr dixebitin, li bajarê Amedê wekî erkekîdemkî dibînin. Veguhestinên dubare berdewamiya têkiliyên mamoste-xwendekar têk dibin û rê li ber avakirina çandeke dibistanê digirin. Li herêmên bêderfet, nexwestina mamosteyênxwedî tecrube ji bo demên dirêj xizmetkirinê bandorek neyînî li ser kalîteya perwerdehiyêdike.

Li Amedê, gelek xwendekar li malê bi zimanekî ji bilî Tirkî (bi taybetî bi Kurdî) yêdayikê mezin dibin. Nebûna perwerdehiya pêşdibistanê ya berbelav dibe sedema ku ev zarokbi dezavantajek zimanî dest bi dibistana seretayî bikin. Ev dikare bibe sedema têkçûnaakademîk, windakirina baweriya bi xwe û terikandina zû ya dibistanê.

Ji ber ku beşek girîng ji malbatan dahata wan kêm e, zarok di perwerdehiya xwe de piştgiriyek têrker nagirin. Zarokên ku neçar in bixebitin, karên çandiniyê yên demsalî, berpirsiyariyên malê û zehmetiyên darayî devjêberdana dibistanê zêde dikin.

Koka pirsgirêkên perwerdehiyê yên li Amedê nikare tenê bi sedemekê were kêmkirin. Ev pirsgirêk ji tevlîheviyek faktoran derdikevin, di nav wan de: polîtîkayên perwerdehiyê yênnavendî yên ku pêdiviyên herêmî paşguh dikin; nîşana newekheviyên pêşkeftina herêmî diwarê perwerdehiyê de; pirsgirêkên civakî û aborî yên demdirêj; û perspektîfek kuperwerdehiyê tenê vedigerîne ser serkeftina akademîk. Perwerde pir caran wekî encamek vanpirsgirêkan tê dîtin; lêbelê, divê ew wekî yek ji amûrên herî bihêz ji bo derbaskirina wan jîwere hesibandin.

Yek ji sedemên sereke yên ku pirsgirêk bêçareser dimînin, çêkirina çareseriyên kurt-dem û perçe perçe ye. Polîtîkayên perwerdehiyê pir caran diguherin; her guhertinek di qadêde nezelaliyek nû diafirîne.

Wekî din, beşdariya nebaş a mamoste, dêûbav û xwendekaran di pêvajoyên biryardanêde, pratîkên standard ên ku dînamîkên herêmî paşguh dikin, û rastiya ku perwerde di bin siya nîqaşên siyasî û burokrasiyê de dimîne, hemî rê li ber çareseriyên mayînde digirin. Pirsgirêkpir caran têne destnîşankirin, lê ev destnîşankirin ji hêla polîtîkayên bihêz û domdar ve nayênpiştgirî kirin ku dê veguherînin çalakiyê.

Divê betlaneya navîn tenê wekî bêhnvedanek ji bo telafîkirina dersên ji dest çûne neyêdîtin, lê wekî rawestanek ji bo pirsîna li ser kalîteya perwerdehiyê. Bi taybetî li Dîyarbekirê, pêdivî bi nirxandinek cidî heye li ser van mijaran: berfirehkirina perwerdehiya pêşdibistanê; polîtîkayên ku xebata demdirêj û dilxwazî ji bo mamosteyên herêmê teşwîq dikin; modelênperwerdehiya tevlêker ên ku cûdahiyên zimanî û çandî ji holê ranakin; û nêzîkatiyên kumalbat û civaka herêmî di pêvajoyê de beşdar dikin.

Pirsgirêkên perwerdehiyê yên li Amedê ne encama têkçûnên takekesî ne, lê ji berpaşguhkirina avahîsaziyê ne. Çareseriya van pirsgirêkan di devjêberdana wê têgihîştinê de ye ku perwerdehiyê tenê bi encamên ezmûnan dipîve, û li şûna wê wekî hêmanek bingehîna edalet û wekheviya civakî tê dîtin. Betlaneya navîn fersendek girîng pêşkêş dike ku merivvê rastiyê bi bîr bîne û gavên wêrek ber bi pergalek perwerdehiyê ya dadperwertir ve bavêje.